آشنایی با جاوااسکریپت و راه‌اندازی

جاوااسکریپت (JavaScript) زبان برنامه‌نویسی وب است. هر تعاملی که در مرورگر تجربه می‌کنید — از کلیک روی یک دکمه تا به‌روزرسانی زندهٔ قیمت‌ها در یک داشبورد — جایی در پس‌زمینه جاوااسکریپت در حال اجراست. این زبان در سال ۱۹۹۵ توسط برندن آیک (Brendan Eich) در شرکت نت‌اسکیپ ساخته شد و در سال ۱۹۹۷ استاندارد رسمی آن با نام ECMAScript منتشر شد؛ از آن زمان نسخه‌های جدید زبان بر پایهٔ همین استاندارد پیش می‌روند.

نام زبان با جاوا (Java) اشتباه نشود؛ این نام یک تصمیم بازاریابی بود و دو زبان از نظر طراحی و کاربرد تفاوت کامل دارند. جاوااسکریپت زبانی سبک و پویاست که کد آن مستقیم توسط «موتورهای اجرا» مانند V8 (در مرورگر Chrome و در Node.js) اجرا می‌شود.

سال‌ها جاوااسکریپت فقط زبان مرورگر بود، اما از سال ۲۰۰۹ با معرفی Node.js این زبان به بیرون از مرورگر هم آمد و امروز در سرورها، ابزارهای خط فرمان، اپلیکیشن‌های موبایل و دسکتاپ هم استفاده می‌شود.

جاوااسکریپت کجا اجرا می‌شود؟

• مرورگر — خانهٔ اصلی زبان؛ اسکریپت‌ها بخشی از صفحهٔ HTML را می‌شوند و رفتار صفحه را می‌سازند.
• Node.js — زمان اجرای مستقل برای سرور و ابزارها؛ همین محیطی که مثال‌های این درسنامه را با آن اجرا می‌کنیم.
• سکوهای دیگر — چارچوب‌هایی مانند Electron برای برنامه‌های دسکتاپ و React Native برای موبایل هم از جاوااسکریپت استفاده می‌کنند.

آماده‌سازی محیط

برای شروع دو چیز کافی است:

1. ویرایشگر کد — برنامهٔ رایگان Visual Studio Code (به‌اختصار VS Code) انتخاب رایج است و پشتیبانی خوبی از جاوااسکریپت دارد.
2. Node.js — از سایت nodejs.org نسخهٔ LTS (پایدار) را دانلود و نصب کنید. پس از نصب، در خط فرمان دستور node -v را بزنید؛ اگر شمارهٔ نسخه را دیدید، همه‌چیز آماده است.

چرا از Node استفاده می‌کنیم؟ چون اجرای یک فایل کد روی سیستم بدون مرورگر ساده‌ترین راه شروع است. همان مثال‌ها در کنسول مرورگر هم کار می‌کنند.

نخستین برنامه

سنت آشنای شروع هر زبان، چاپ عبارت «سلام، دنیا» است:

console.log("Hello, World!");

تابع console.log() مقداری که به آن می‌دهید را در خروجی نشان می‌دهد. عبارت داخل گیومه یک «رشته» (String) است؛ یعنی قطعه‌ای از متن. برای اجرای این برنامه، فایل را با نام hello.js ذخیره کنید و در همان پوشه دستور node hello.js را بزنید.

حالا برنامه‌ای واقعی‌تر؛ دو مقدار را نگه می‌داریم و ضرب می‌کنیم:

const price = 25000;
const count = 3;
console.log("Total:", price * count);

در این برنامه:

1. خط const price = 25000 یک متغیر می‌سازد؛ جایی که مقدار ۲۵۰۰۰ در آن با برچسب price نگه داشته می‌شود. در درس بعدی کامل با متغیرها آشنا می‌شوید.
2. price * count دو عدد را در هم ضرب می‌کند و نتیجه ۷۵۰۰۰ می‌شود.
3. console.log می‌تواند چند مقدار بگیرد؛ آن‌ها را با فاصله کنار هم چاپ می‌کند.

تمرین‌ها

// Write your code here

const name = "Maryam";
console.log("Hello, I am " + name + ".");

::: :::

خلاصه

• جاوااسکریپت زبان وب است که سال ۱۹۹۵ ساخته شد و استاندارد آن ECMAScript نام دارد.
• در مرورگر اجرا می‌شود و با Node.js در سرور و ابزارها هم به کار می‌رود.
• تابع console.log() نخستین ابزار شما برای دیدن نتیجهٔ کد است.
• برای شروع، نصب Node.js نسخهٔ LTS و یک ویرایشگر مانند VS Code کافی است.

در درس بعدی با متغیرها و انواع دادهٔ جاوااسکریپت آشنا می‌شویم؛ ابزاری که داده‌های برنامهٔ شما را نگه می‌دارد.